Người dân Haiti lo ngại an toàn khi xem World Cup; nhiều di dân Haiti tại Mỹ có thể bị trục xuất

Khi kỳ World Cup 2026 đang đến gần, đội tuyển Haiti sau khi vượt qua vòng loại lẽ ra sẽ được chào đón bằng một bữa tiệc bóng đá đã chờ đợi từ lâu. Tuy nhiên, đối với phần lớn người hâm mộ Haiti, niềm mong đợi này lại bị bao phủ bởi sự bất ổn và lo ngại về an ninh từ thực tế. Tại lễ bốc thăm chia bảng World Cup 2026, Haiti rơi vào bảng C, cùng với Brazil, Morocco và Scotland. Đây là lần đầu tiên sau 52 năm Haiti trở lại sân chơi World Cup, bản thân đội bóng tràn đầy hy vọng, nhưng đối với người hâm mộ của họ, thực tế lại trở nên đặc biệt nặng nề. Trước hết là vấn đề nhập cảnh và danh tính. Hiện tại, chính sách thị thực và nhập cảnh của Mỹ đối với công dân Haiti vẫn rất nghiêm ngặt, thậm chí được cho là một trong những nước có hạn chế khắt khe nhất ở Tây bán cầu. Đồng thời, hàng trăm nghìn người gốc Haiti đang sống tại Mỹ vẫn chưa có danh tính hợp pháp rõ ràng. Tranh chấp pháp lý xoay quanh "Tình trạng Bảo vệ Tạm thời" (TPS) vẫn đang được Tòa án Tối cao Mỹ xem xét, khiến nhiều người cảm thấy bất an về môi trường thực thi pháp luật trong thời gian diễn ra World Cup. Thứ hai là rủi ro thực thi pháp luật. Nhiều nhân vật trong cộng đồng người Haiti cho biết họ lo ngại rằng Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ (ICE) sẽ tăng cường kiểm tra tại các sự kiện tụ tập đông người, khiến người hâm mộ dù đang ở Mỹ cũng không dám đến sân hoặc tham gia các hoạt động xem bóng đá tập thể. Một số người thậm chí chọn cách không công khai bày tỏ sự ủng hộ đối với đội tuyển quốc gia giữa đám đông. Ngoài ra, bầu không khí xã hội cũng ảnh hưởng đến trải nghiệm xem bóng đá. Trong những năm gần đây, những phát ngôn gây tranh cãi về người nhập cư Haiti thường xuyên xuất hiện, đặc biệt là dưới thời chính quyền Trump, với nhiều phát biểu tiêu cực nhắm vào cộng đồng người Haiti. Những phát ngôn này không chỉ gây tranh cãi trên mặt trận dư luận mà còn làm gia tăng căng thẳng trong một số cộng đồng trên thực tế. Yếu tố kinh tế càng làm tăng thêm rào cản. Chi phí đi lại từ các thành phố như New York đến Sân vận động MetLife tăng đáng kể, cộng với giá vé cao ngất ngưởng, khiến chi phí xem bóng đá trực tiếp vượt xa khả năng chi trả của người hâm mộ bình thường. Đối với nhiều gia đình Haiti, dù có đủ điều kiện nhập cảnh, họ cũng khó có thể trang trải toàn bộ chi phí xem bóng đá. Hiện tại, Haiti là quốc gia duy nhất ở Tây bán cầu mà người hâm mộ bị cấm đến Mỹ xem bóng đá. Đồng thời, một lượng lớn người gốc Haiti ở Mỹ cũng đang đối mặt với tình trạng bất ổn về danh tính. Khoảng 350.000 người Haiti đang theo dõi sát sao phiên điều trần của Tòa án Tối cao Mỹ vào thứ Tư tuần này, vụ án này sẽ quyết định trực tiếp liệu họ có thể tiếp tục ở lại Mỹ hay không. "Là một người Haiti ở Mỹ bây giờ thật đáng sợ," Wanda Tima, người sáng lập nền tảng cộng đồng L'Union Suite và Haitian American, cho biết. "Mọi thứ dường như bị tạm dừng, đầy sợ hãi, trạng thái lửng lơ và sự bất ổn lớn." Tất cả bắt nguồn từ việc Tổng thống Mỹ Donald Trump, sau khi tái đắc cử, đã quyết định chấm dứt "Tình trạng Bảo vệ Tạm thời" (TPS) dành cho người Haiti. Mặc dù Tòa án Liên bang Quận Columbia đã tạm thời hoãn thi hành quyết định này vào phút cuối tháng 2 năm nay, nhưng vụ án sau đó đã được chuyển lên Tòa án Tối cao Mỹ để các thẩm phán phán quyết các bước tiếp theo. Các luật sư đại diện cho người nhập cư Haiti chỉ ra rằng Trump và các thành viên cốt cán trong chính quyền của ông đã từng công khai thể hiện "thái độ khinh miệt" đối với người Haiti và có "ý định trục xuất họ". Họ viện dẫn vô số "phát ngôn cực đoan chống Haiti" làm bằng chứng, cho rằng quyết định hủy bỏ TPS mang đầy định kiến và thù địch. Hiệp hội Luật sư người Mỹ gốc Haiti, trong văn bản nộp lên tòa trước phiên điều trần, nhấn mạnh rằng việc ép buộc người Haiti trở về một đất nước "cực kỳ nguy hiểm" không chỉ thể hiện sự phân biệt đối xử rõ ràng mà còn tiếp nối "truyền thống kỳ thị" đối với người dân của quốc gia Caribe này. Tranh cãi còn bắt nguồn từ những phát ngôn trong quá khứ của Trump. Trong cuộc tranh luận tổng thống năm 2024 với ứng cử viên Đảng Dân chủ Kamala Harris, ông từng tuyên bố rằng người nhập cư Haiti ở Springfield, Ohio, "ăn thịt thú cưng". Tuyên bố vô căn cứ này nhanh chóng lan truyền trên mạng, thậm chí còn được cắt ghép vào nhiều bài hát có hàng triệu lượt nghe. Tima nói: "Những nội dung này với người ngoài có thể chỉ là một chủ đề nóng nhất thời, nhưng đối với chúng tôi, vết nhơ mà nó để lại sẽ không bao giờ biến mất." Tổ chức cộng đồng địa phương "Liên minh Khu phố Springfield" trong văn bản tòa án chỉ ra rằng những phát ngôn này đã gây ra các mối đe dọa đánh bom và thu hút các nhóm người theo chủ nghĩa thượng đẳng da trắng đến cộng đồng địa phương. Họ mô tả những phát ngôn này là "xúc phạm và phi nhân tính". Trong bối cảnh đó, niềm vui lẽ ra có từ World Cup cũng bị phai nhạt. Tima thừa nhận, vì lo ngại các hoạt động thực thi pháp luật của ICE, "nhiều người Haiti thậm chí không dám tụ tập để xem bóng đá". Cô mô tả việc Haiti vượt qua vòng loại World Cup là "vui buồn lẫn lộn", "nhiều người không thể ăn mừng theo cách họ mong muốn, và đội bóng cũng khó có thể cảm nhận được sự ủng hộ xứng đáng từ chúng tôi". Trên thực tế, chính sách TPS được chính quyền Obama thiết lập lần đầu tiên vào năm 2010, sau trận động đất kinh hoàng ở thủ đô Port-au-Prince của Haiti, khiến khoảng 300.000 người thiệt mạng và một số lượng tương tự bị thương. Kể từ đó, đất nước này rơi vào xung đột băng đảng kéo dài, và tình hình càng trở nên tồi tệ hơn sau vụ ám sát Tổng thống Jovenel Moïse vào năm 2021. Tổ chức Bác sĩ không biên giới cho biết, Haiti hiện đã trở thành "một trong những nơi nguy hiểm nhất để sống trên thế giới", đất nước rơi vào xung đột lan rộng, cùng với sự bùng phát trở lại của dịch tả và các thảm họa thiên nhiên thường xuyên (bao gồm cả cơn bão năm 2025), đã tạo nên một "cuộc khủng hoảng y tế công cộng chưa từng có". Jean Bélégarde, cầu thủ người Haiti đang chơi cho Wolverhampton, cho biết vì vấn đề an ninh, anh chưa bao giờ có thể trở về quê hương thăm người thân. Kể từ năm 2021, đội tuyển quốc gia Haiti đã phải "sống lưu vong" trong thời gian dài, hầu hết các trận sân nhà đều bị buộc phải tổ chức tại Curaçao. Anh nói: "Người dân đã chịu đựng quá lâu rồi, hy vọng một ngày nào đó đất nước sẽ trở lại hòa bình." Anh cũng đề cập rằng, khi đánh bại Nicaragua vào tháng 11 năm ngoái để giành quyền tham dự World Cup, "chiến tranh thậm chí đã tạm dừng một hoặc hai ngày". Tuy nhiên, niềm vui ngắn chẳng tày gang. Chỉ hơn một tuần sau, Bộ trưởng An ninh Nội địa Mỹ khi đó là Kristi Noem tuyên bố TPS sẽ chấm dứt vào ngày 3 tháng 2, với lý do "tình trạng tạm thời đặc biệt không còn tồn tại" và chính sách này "đi ngược lại lợi ích quốc gia". Đáp lại, Thẩm phán Liên bang Anna Reyes, người chịu trách nhiệm hoãn thi hành quyết định, đã chỉ trích gay gắt, cho rằng chính phủ thiếu cả cơ sở thực tế lẫn cơ sở pháp lý. Bà mỉa mai: "Nếu không có cả cơ sở thực tế lẫn cơ sở pháp lý, thì chỉ còn cách 'đập bàn' mà thôi - và cách làm hiện tại là lên tiếng trên mạng xã hội." Bộ An ninh Nội địa Mỹ đáp trả trên mạng xã hội rằng sẽ kháng cáo lên Tòa án Tối cao, gọi đây là "chủ nghĩa hoạt động tư pháp coi thường pháp luật". Đối với đội tuyển Haiti, đội sẽ có trận đấu đầu tiên gặp Scotland vào ngày 13 tháng 6, thời gian cũng rất gấp. Hiện vẫn chưa rõ liệu Tòa án Tối cao có đưa ra phán quyết cuối cùng trước khi World Cup khởi tranh hay không, và ngay cả khi phán quyết được đưa ra, các tranh chấp pháp lý liên quan cũng có thể tiếp tục kéo dài. Tại Boston, một trong những thành phố đăng cai World Cup, Nghị sĩ thành phố Ruthzee Louijeune cho biết loạt tranh cãi chính trị này đã phủ bóng đen lên một khoảnh khắc thể thao đáng lẽ rất quan trọng. "Đáng lẽ đây phải là một khoảnh khắc quan trọng đối với đất nước, cộng đồng người hải ngoại và bản thân môn thể thao, nhưng giờ đây nó lại bị bao phủ bởi sự bất ổn." Bà cũng chỉ ra rằng, do "các chính sách nhập cư mang tính bài ngoại", nhiều người hâm mộ còn e ngại đến sân xem bóng đá, điều này không chỉ ảnh hưởng đến trải nghiệm của người hâm mộ mà còn bỏ lỡ cơ hội thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Louijeune hy vọng rằng thông qua các nỗ lực ngoại giao - thậm chí bao gồm cả sự trao đổi giữa Gianni Infantino và Trump - có thể cải thiện tình hình, giúp nhiều người hâm mộ Haiti đến sân an toàn hơn. Nhưng cũng giống như hoàn cảnh hiện tại của nhiều người Haiti ở Mỹ, tất cả vẫn còn đầy bất ổn.