Đội trưởng St. Pauli: Trump nhận giải Hòa bình FIFA là sự nhạo báng và xúc phạm bóng đá, khó thuyết phục

Ngày 29/4, theo tờ *The Guardian*, tiền vệ đội tuyển Australia kiêm đội trưởng CLB St. Pauli (Bundesliga Đức) Jackson Irvine đã lên tiếng chỉ trích mạnh mẽ việc Liên đoàn Bóng đá Thế giới (FIFA) trao "Giải thưởng Hòa bình" cho cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump. Anh cho rằng hành động này là "sự xúc phạm và báng bổ" đối với bóng đá. Theo Irvine, quyết định này không chỉ thiếu tính hợp lý mà còn làm suy yếu giá trị xã hội và ý nghĩa cộng đồng vốn có của bóng đá với tư cách một môn thể thao toàn cầu, khiến hệ thống thể thao vốn tượng trưng cho sự đoàn kết và hòa nhập càng bị cuốn vào những tranh cãi chính trị phức tạp. Irvine hiện 33 tuổi, chơi ở vị trí tiền vệ, là thành viên chủ chốt của đội tuyển Australia. Anh đã tham dự hai kỳ World Cup và có khả năng góp mặt ở kỳ thứ ba. Ở cấp CLB, anh thi đấu cho St. Pauli tại Bundesliga và giữ vai trò đội trưởng, có tầm ảnh hưởng lớn cả trong lẫn ngoài sân cỏ. Đồng thời, anh cũng là thành viên sáng kiến trong hệ thống FIFPRO (Liên đoàn Cầu thủ chuyên nghiệp thế giới), thường xuyên quan tâm đến quyền lợi cầu thủ, nhân quyền và mối quan hệ giữa thể thao với xã hội, vì vậy những phát ngôn của anh thường có giá trị thảo luận công khai. Trả lời phỏng vấn hãng tin Reuters, Irvine chỉ thẳng rằng việc FIFA trao cái gọi là "Giải thưởng Hòa bình" cho Trump là mâu thuẫn nghiêm trọng với những cam kết về nhân quyền và trách nhiệm xã hội mà tổ chức này từ lâu vẫn tuyên bố. Anh cho rằng, trong những năm gần đây, FIFA liên tục nhấn mạnh việc thúc đẩy hòa bình thế giới, tăng cường hòa nhập xã hội và bảo vệ nhân quyền thông qua bóng đá, nhưng trên thực tế lại thường xuyên đưa ra những quyết định mâu thuẫn với các giá trị này, khiến uy tín của tổ chức bị suy giảm. Irvine nhận định, bản thân việc thiết lập giải thưởng này đã gây tranh cãi, và việc trao nó cho một nhân vật có bối cảnh chính trị gây nhiều tranh luận càng làm khuếch đại mâu thuẫn. Anh nhấn mạnh: "Khi một tổ chức một mặt không ngừng đề cao các chuẩn mực nhân quyền, mặt khác lại đưa ra những quyết định mang tính biểu tượng chính trị rõ ràng như thế này, thực chất là đang làm suy yếu hệ giá trị của chính mình. Bóng đá lẽ ra phải là công cụ kết nối thế giới, chứ không phải là nền tảng gây ra tranh cãi." Chủ tịch FIFA Gianni Infantino trước đó từng công khai bảo vệ quyết định này, cho rằng Trump đã đóng vai trò trong việc thúc đẩy các cuộc đàm phán ngừng bắn ở Trung Đông, vì vậy "xét từ kết quả khách quan thì đáng được ghi nhận". Tuy nhiên, lập luận này không làm dịu đi những nghi ngờ từ bên ngoài, mà ngược lại còn khiến tranh cãi lan rộng hơn. Irvine cho rằng, cách quy kết thành quả chính trị quốc tế phức tạp vào một vinh dự cá nhân như vậy tự nó đã có vấn đề, đồng thời xung đột với nguyên tắc trung lập mà tổ chức thể thao cần duy trì. Sự chỉ trích của Irvine không chỉ là cảm xúc nhất thời trong một sự kiện đơn lẻ, mà dựa trên quan sát lâu dài của anh về hướng phát triển của bóng đá. Anh chỉ ra rằng, dưới tác động của quá trình thương mại hóa và toàn cầu hóa cao độ, bóng đá hiện đại đang dần tách rời khỏi chức năng kết nối cộng đồng và xã hội vốn có. Các giải đấu đỉnh cao và cơ quan quản lý ngày càng can thiệp sâu vào các vấn đề chính trị và thương mại, trong khi tiếng nói của người hâm mộ bình thường và văn hóa bóng đá cơ sở lại bị yếu đi tương đối. Anh nói: "Bóng đá hiện đang trải qua một sự thay đổi mang tính cấu trúc. Nó ngày càng giống một ngành công nghiệp giải trí toàn cầu hơn là một môn thể thao gắn bó với cộng đồng. Khi các quyết định ở cấp cao nhất chú trọng nhiều hơn đến tác động chính trị hoặc lợi ích thương mại, thì ý nghĩa xã hội của bóng đá sẽ bị pha loãng." Irvine đặc biệt nhấn mạnh rằng xu hướng này thể hiện rõ nhất ở cấp độ FIFA. Anh cho rằng, những sáng kiến như "Giải thưởng Hòa bình" sẽ khiến công chúng dần gắn kết bóng đá với cấu trúc quyền lực chính trị, từ đó làm suy yếu độ tin cậy của bóng đá với tư cách một phương tiện văn hóa trung lập. Khi nói về vai trò của cầu thủ, Irvine cũng bày tỏ sự thấu hiểu phức tạp về hoàn cảnh của các vận động viên chuyên nghiệp đương thời. Anh cho rằng, trong môi trường dư luận cực kỳ phân cực hiện nay, việc cầu thủ có lên tiếng hay không đã trở thành một lựa chọn đầy áp lực. Một mặt, một bộ phận người hâm mộ và nhóm xã hội kỳ vọng cầu thủ tận dụng tầm ảnh hưởng để bày tỏ quan điểm về các vấn đề xã hội; mặt khác, cũng có nhiều ý kiến cho rằng thể thao nên tránh xa chính trị và phản đối vận động viên can thiệp vào các vấn đề công cộng. Irvine chỉ ra: "Chúng ta đang sống trong một môi trường dư luận cực đoan. Nếu bạn lên tiếng, bạn sẽ được một số người ủng hộ, nhưng đồng thời cũng bị một số người khác phản đối kịch liệt. Sự phân cực này khiến nhiều cầu thủ chọn cách im lặng, vì họ không muốn sự nghiệp của mình bị ảnh hưởng bởi những tranh cãi bên ngoài." Tuy nhiên, bản thân Irvine vẫn có khuynh hướng cho rằng cầu thủ nên bày tỏ mối quan tâm trong những trường hợp thích hợp. Anh nhắc lại việc mình cùng các đồng đội ở đội tuyển Australia đã ra tuyên bố chung trong kỳ World Cup 2022 tại Qatar, nêu lên mối quan ngại về điều kiện lao động của lao động nước ngoài và quyền lợi của cộng đồng LGBTQ+. Anh cho rằng những vấn đề này không hoàn toàn tách rời khỏi bóng đá, mà là một phần của môi trường xã hội nơi thể thao tồn tại. Trong cuộc phỏng vấn này, anh một lần nữa đề cập đến mối lo ngại về hoàn cảnh của cộng đồng LGBTQ+ trên toàn cầu. Anh cho biết, các nhóm này vẫn phải đối mặt với những áp lực mang tính chế độ hoặc xã hội ở nhiều quốc gia và khu vực khác nhau, và bóng đá, với tư cách là một trong những môn thể thao có tầm ảnh hưởng nhất thế giới, lẽ ra phải đóng vai trò tích cực trong việc thúc đẩy hòa nhập và tôn trọng. Irvine nói: "Bóng đá có sức ảnh hưởng to lớn. Nó có thể trở thành cầu nối kết nối các nền văn hóa và nhóm người khác nhau. Nhưng điều kiện tiên quyết là sức ảnh hưởng này phải được sử dụng để thúc đẩy sự thấu hiểu và hòa nhập, chứ không phải bị chính trị hóa hay công cụ hóa." Anh cũng đề cập rằng hiện tại FIFA vẫn chưa xác nhận liệu có cho phép cầu thủ bày tỏ lập trường xã hội thông qua việc đeo băng đội trưởng hoặc các hình thức khác trong kỳ World Cup hay không, và sự bất định này cũng phản ánh thái độ thận trọng của cơ quan quản lý khi đối mặt với các vấn đề xã hội. Anh cho rằng, bản thân sự bất định này cũng cho thấy hệ thống bóng đá vẫn thiếu một định hướng rõ ràng trong việc xử lý mối quan hệ giữa "thể thao và biểu đạt xã hội". Ở tầm vĩ mô hơn, Irvine liên hệ sự thay đổi của bóng đá hiện tại với xu hướng chung của xã hội. Anh cho rằng, xã hội đương đại ngày càng phân cực trong truyền thông thông tin và biểu đạt chính trị, và sự phân cực này đương nhiên lan sang lĩnh vực thể thao. Các vận động viên với tư cách là người của công chúng bị đặt vào mâu thuẫn mang tính cấu trúc này: vừa được kỳ vọng lên tiếng, vừa bị yêu cầu giữ thái độ trung lập. Khi World Cup đến gần, tranh cãi này cũng được xem là một điểm thảo luận quan trọng khác xoay quanh môi trường chính trị của giải đấu và cấu trúc quản trị thể thao. Anh nói: "Môi trường hiện tại phức tạp hơn nhiều so với trước đây. Dù bạn chọn nói hay giữ im lặng, sẽ luôn có người đánh giá bạn. Trong tình huống này, không có câu trả lời đúng đắn đơn giản nào cả." Cuối cùng, Irvine nhấn mạnh rằng anh không phản đối mối liên hệ giữa bóng đá và các vấn đề xã hội, nhưng anh lo ngại rằng khi mối liên hệ này bị chính trị hóa quá mức, nó sẽ làm suy yếu chức năng cốt lõi nhất của bóng đá, đó là khả năng kết nối con người với nhau, vượt qua văn hóa và biên giới quốc gia. Anh cho rằng, nếu bóng đá đánh mất thuộc tính kết nối xã hội cơ bản này, nó sẽ dần mất đi giá trị độc đáo của mình. Cho đến nay, FIFA vẫn chưa có phản hồi chính thức về những chỉ trích công khai của Irvine.